Tình trạng thiếu container & giải pháp vận chuyển hàng bằng tàu rời bulk carrier

Bài toán thiếu container: hệ quả từ chuỗi cung ứng toàn cầu

Trong vài năm trở lại đây, ngành logistics toàn cầu liên tục đối mặt với tình trạng thiếu hụt container, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chuỗi vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là hàng xuất khẩu. Tại Việt Nam, tình trạng này bắt đầu trở nên rõ rệt từ năm 2020 và kéo dài đến tận cuối 2023, với nhiều thời điểm container rỗng gần như không thể đặt được, đặc biệt tại các cảng lớn như Cát Lái (TP.HCM), Hải Phòng.

Theo số liệu từ Cục Hàng hải Việt Nam, trong năm 2021–2022, giá thuê container tại một số thời điểm đã tăng gấp 4–5 lần so với trung bình các năm trước đại dịch. Điều này dẫn đến chi phí logistics tăng mạnh, khiến nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu – đặc biệt là ngành nông sản, thức ăn chăn nuôi, phân bón – gặp khó khăn trong việc đảm bảo kế hoạch giao hàng.

Nguyên nhân chính đến từ việc mất cân bằng container toàn cầu, khi hàng hóa xuất phát từ châu Á sang Mỹ và châu Âu quá nhiều, nhưng chiều ngược lại ít hàng quay đầu. Việc các cảng lớn tắc nghẽn và quy trình xử lý chậm cũng khiến lượng container quay vòng giảm sút nghiêm trọng.

Chuyển hướng sang vận tải hàng rời: một xu thế tất yếu

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp đã tìm cách thích nghi bằng cách chuyển từ hình thức vận chuyển container sang sử dụng tàu chở hàng rời (bulk carrier). Đây là loại tàu chuyên dụng để vận chuyển hàng hóa không đóng gói (unpackaged), chủ yếu là các mặt hàng khô như than, ngũ cốc, xi măng, phân bón, khoáng sản…

Việc sử dụng tàu hàng rời giúp doanh nghiệp:

• Giảm sự phụ thuộc vào container và giá cước container

• Linh hoạt hơn trong vận hành, nhất là với hàng khối lượng lớn

• Tối ưu hóa quy mô vận chuyển (bulk carrier có thể chở từ vài nghìn đến hàng trăm nghìn tấn hàng hóa/lần)

• Tránh tình trạng chậm trễ vì thiếu container rỗng hoặc kẹt cảng

Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp lớn trong ngành nông sản, xi măng, và thức ăn chăn nuôi đã áp dụng giải pháp này, đặc biệt trên các tuyến vận tải nội địa hoặc đi thị trường Đông Nam Á.

Những loại hàng phù hợp với hình thức tàu rời bulk carrier

Không phải loại hàng hóa nào cũng phù hợp để chuyển đổi sang tàu hàng rời. Một số loại hàng đặc trưng có thể vận chuyển hiệu quả bằng bulk carrier bao gồm:

• Ngô, gạo, đậu tương (đối với ngành nông sản)

• Thức ăn chăn nuôi, nguyên liệu thô như bã đậu nành, cám

• Xi măng, clinker, thạch cao

• Than đá, quặng sắt

• Phân bón dạng rời

Với các hàng hóa trên, việc vận chuyển bằng container sẽ yêu cầu đóng bao, pallet hoặc bao jumbo, trong khi tàu hàng rời cho phép bốc xếp trực tiếp, tiết kiệm công đoạn và chi phí đóng gói.

Thị trường vận tải hàng rời tại Việt Nam đang tăng trưởng

Việt Nam sở hữu hệ thống cảng biển và cảng sông có khả năng tiếp nhận tàu hàng rời cỡ vừa và lớn, đặc biệt tại các khu vực như Bà Rịa – Vũng Tàu, Hải Phòng, Quảng Ninh, Cần Thơ. Theo báo cáo của Bộ Giao thông Vận tải, trong năm 2023, sản lượng hàng hóa thông qua các cảng biển Việt Nam đạt khoảng 733 triệu tấn, trong đó trên 65% là hàng rời, hàng tổng hợp và hàng lỏng – cho thấy tiềm năng phát triển của hình thức này.

Một số tuyến vận tải hàng rời nội địa được đánh giá là có hiệu suất cao:

• Hải Phòng – Quảng Ninh – khu vực Bắc Trung Bộ (than, clinker)

• TP.HCM – miền Tây Nam Bộ (thức ăn chăn nuôi, gạo)

• KCN Long An – KCN Hiệp Phước (nguyên liệu công nghiệp)

Đặc biệt, các doanh nghiệp đã bắt đầu sử dụng sà lan vận chuyển hàng rời đến các cảng trung chuyển, sau đó tập kết lên tàu hàng rời lớn để xuất khẩu, giảm áp lực cho hệ thống container và tiết kiệm chi phí vận hành.

Khó khăn khi chuyển đổi và cách khắc phục

Dù có tiềm năng, vận tải hàng rời cũng đi kèm một số thách thức:

• Không phải cảng nào cũng có thiết bị bốc xếp hàng rời

• Yêu cầu cao về bảo quản hàng hóa nếu là hàng dễ hư hỏng hoặc bị ảnh hưởng bởi độ ẩm

• Khả năng ghép hàng chung chuyến bị hạn chế hơn container

Tuy nhiên, với sự phát triển của các nền tảng kết nối vận tải và mạng lưới đối tác logistics, những rào cản này dần được khắc phục. Nhiều doanh nghiệp logistics hiện cung cấp dịch vụ toàn diện cho hàng bulk: từ xếp dỡ, lưu kho, vận chuyển sà lan đến phối hợp tàu biển.

Một số giải pháp hữu ích bao gồm:

• Tìm kiếm đơn vị chuyên vận chuyển hàng bulk nội địa và xuất khẩu thông qua các nền tảng logistics

• Kết nối với hệ thống kho chuyên dụng cho hàng rời để đảm bảo luân chuyển nhanh chóng

• Lập kế hoạch dài hạn để tập kết đủ lượng hàng tối thiểu cho một chuyến tàu rời nhằm tối ưu chi phí vận hành

Kết luận

Tình trạng thiếu container không phải là vấn đề nhất thời mà có thể tái diễn bất kỳ lúc nào trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong ngành hàng khối lượng lớn, việc chủ động chuyển sang hình thức vận tải hàng rời bằng tàu bulk carrier không chỉ là giải pháp tình thế mà còn là chiến lược dài hạn giúp tối ưu năng lực logistics.

Nắm bắt xu hướng này, kết hợp với sự hỗ trợ của công nghệ và nền tảng kết nối vận tải, doanh nghiệp hoàn toàn có thể giảm rủi ro vận hành, chủ động trong kế hoạch sản xuất – xuất khẩu, và nâng cao sức cạnh tranh trong môi trường kinh tế nhiều biến động.