Cách tính mớn nước sà lan: công thức, TPC và biên bản kiểm mớn nước (kèm file tải)
Mỗi chuyến hàng đường thủy, mớn nước là con số đầu tiên tài công và chủ hàng cùng nhìn vào. Đây cũng là con số dễ bị đọc sai nhất. Sai 1cm tưởng chừng nhỏ. Nhưng với sà lan 1.500 tấn, 1cm đó có thể lệch vài tấn hàng. Bài viết này đi từ nguyên lý, qua công thức tính, đến quy trình lập biên bản kiểm mớn nước mà CargoOn áp dụng cho mọi chuyến hàng.
1. Mớn nước là gì, vì sao phải đo đúng
Mớn nước (draft) là chiều sâu phần thân sà lan ngập trong nước. Mốc đo là từ đáy sà lan lên đến mặt nước. Khi hàng lên nhiều, sà lan ngập sâu hơn. Mớn nước lúc này sẽ tăng. Khi hàng xuống, mớn nước giảm.
Có hai lý do khiến con số này cần đo chính xác. Thứ nhất, đây là cách xác định đúng khối lượng hàng đã xếp. Với hàng rời như đá xây dựng, không thể cân từng mẻ lên sà lan. Vì vậy, đo mớn nước (draft survey) trở thành cách xác nhận khối lượng độc lập. Kết quả này được đối chiếu với phiếu cân tại mỏ. Thứ hai, đây là vấn đề an toàn tuyến chạy. Mỗi sà lan có “vạch dấu mớn nước an toàn”, do cơ quan đăng kiểm đo đạc và gắn lên vỏ tàu.
Căn cứ pháp lý nằm tại Quyết định 25/2004/QĐ-BGTVT, Điều 3 khoản 5. Theo đó, cơ quan đăng kiểm phải đo đạc và xác định trọng tải toàn phần, mạn khô và vạch dấu mớn nước an toàn. Nếu chở vượt vạch này, phương tiện sẽ vi phạm hành chính. Căn cứ xử phạt là Nghị định 139/2021/NĐ-CP. Điều 38 quy định về hành vi chở quá vạch dấu mớn nước an toàn. Điều 15 khoản 1 điểm b phạt 1–2 triệu đồng với hành vi không kẻ, sơn hoặc gắn đúng vạch dấu. Nghị định này đã được sửa đổi một phần bởi Nghị định 80/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 15/5/2026. Mức phạt cụ thể theo từng hành vi còn nhiều chi tiết. Vì vậy, bạn nên đối chiếu văn bản gốc trước khi áp dụng.
2. Công thức tính: từ lượng chiếm nước đến TPC
Nguyên lý ở đây là định luật Archimedes. Một vật thể nổi sẽ chiếm một lượng nước có trọng lượng bằng đúng trọng lượng của vật thể đó. Do vậy, lượng nước bị sà lan chiếm chỗ — gọi là lượng chiếm nước (Displacement, Δ) — được tính theo công thức:
Δ = L × B × T × Cb × ρ
Trong đó, L là chiều dài đường nước (m). B là chiều rộng sà lan (m). T là mớn nước tại thời điểm đo (m). Cb là hệ số béo thân tàu (block coefficient); sà lan đáy bằng thường có hệ số này cao hơn tàu biển thông thường. Cuối cùng, ρ là khối lượng riêng của nước. Nước ngọt có ρ khoảng 1.000 tấn/m³. Nước lợ pha mặn theo mùa có thể nhích hơn một chút.
Trên thực tế, Cb và ρ hầu như không đổi trong một chuyến. Vì thế, người vận hành không cần tính lại Δ từ đầu mỗi lần. Thay vào đó, họ dùng chỉ số TPC (Tons Per Centimeter). Đây là số tấn hàng tương ứng với mỗi 1cm mớn nước thay đổi. Số liệu này lấy sẵn từ hồ sơ thiết kế và đăng kiểm của từng sà lan. Nhờ vậy, công thức dùng trên hiện trường trở nên đơn giản:
Khối lượng hàng đã xếp (tấn) = Chênh lệch mớn nước (cm) × TPC (tấn/cm)
Ví dụ thực tế
Lấy một sà lan tải trọng 1.500 tấn làm ví dụ. Theo hồ sơ kỹ thuật, TPC thực tế của loại này khoảng 5,25 tấn/cm. Lưu ý, số này không áp dụng chung cho mọi sà lan. TPC phụ thuộc vào kích thước và hình dáng đáy của từng phương tiện.
Với TPC 5,25 tấn/cm, mỗi 1cm mớn nước tăng thêm tương ứng khoảng 5,25 tấn hàng. Suy ra, mớn nước tăng 19cm sẽ tương ứng khoảng 100 tấn hàng. Đây không phải “100 tấn bằng 5cm” như cách tính sai thường gặp. Sai lệch giữa hai cách tính này lên tới gần 4 lần.
Chính vì vậy, một sai số đọc mớn nước tưởng nhỏ lại gây chênh lệch khối lượng lớn, nếu áp dụng nhầm công thức.
3. Quy trình lập biên bản kiểm mớn nước đúng chuẩn
Một biên bản kiểm mớn nước (draft survey report) đáng tin cậy cần đủ các bước sau. Các bước này thực hiện ở cả hai đầu: trước khi xếp hàng và sau khi xếp xong.
Trước tiên, đo mớn nước tại 6 điểm: mũi, giữa, lái. Mỗi vị trí đo cả hai mạn trái và phải. Sau đó, lấy giá trị trung bình để loại trừ sai số do sà lan nghiêng.
Tiếp theo, ghi nhận điều kiện đo. Gồm có: thời điểm đo, mực nước sông tại thời điểm đó (vì chịu ảnh hưởng của triều), và tình trạng hàng trên tàu. Nước dằn, nhiên liệu, nước sinh hoạt là các khối lượng không phải hàng. Nhưng chúng vẫn ảnh hưởng mớn nước, nên cần trừ ra khi tính khối lượng hàng thực.
Ngoài ra, kết quả đo phải đối chiếu với hồ sơ đăng kiểm của phương tiện. Hồ sơ này gồm TPC, trọng tải toàn phần và vạch dấu mớn nước an toàn. Mục đích là xác nhận chưa chở vượt mức cho phép.
Cuối cùng, biên bản cần có xác nhận của hai bên. Đại diện chủ hàng hoặc đơn vị vận chuyển, và tài công, cùng ký tên. Kèm theo đó là ảnh hoặc video ghi nhận thời điểm đo. Đây là bằng chứng đối chiếu nếu có tranh chấp khối lượng sau này.
Tại CargoOn, bước kiểm mớn nước luôn đi kèm đối chiếu phiếu cân tại mỏ gốc. Quá trình nhận hàng cũng được quay video thực tế. Nhờ cách làm song song này, CargoOn đối chiếu mớn nước với phiếu cân tại mỏ và quay video khi nhận hàng để hai bên có căn cứ đối chiếu khối lượng.
4. Tải file: mẫu biên bản kiểm mớn nước
Để anh em tài công và chủ hàng tiện áp dụng, CargoOn gửi kèm file mẫu Biên bản kiểm mớn nước. File gồm sơ đồ 6 điểm đo, bảng ghi chênh lệch mớn nước và khối lượng tính theo TPC, cùng phần xác nhận hai bên.
Tải file mẫu Biên bản kiểm mớn nước
CargoOn.vn – Giải pháp thủy vận tải nội địa sà lan Miền Tây
-
- Website: http://cargoon.vn | Hotline: 028.9999.5989 | Email: hotro@cargoon.vn
Nguồn tham khảo:
- Nghị định 139/2021/NĐ-CP — Xử phạt vi phạm hành chính giao thông đường thủy nội địa
- Quyết định 25/2004/QĐ-BGTVT — quy định đăng kiểm phương tiện thủy nội địa (vạch dấu mớn nước an toàn)
- Handybulk — TPC (Tons per Centimeter), nguyên lý tính toán
