Chuyển đổi số trong ngành logistics: Bài học từ các nền tảng kết nối vận tải tiên phong

Chuyển đổi số – không còn là lựa chọn, mà là điều tất yếu

Ngành logistics đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc cách mạng công nghệ toàn diện. Tại Việt Nam, khi các doanh nghiệp ngày càng chịu áp lực tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và minh bạch hóa dữ liệu, chuyển đổi số đã trở thành yếu tố sống còn.

Theo Báo cáo logistics Việt Nam 2023 do Bộ Công Thương công bố, hiện có khoảng 2.000 doanh nghiệp logistics đang hoạt động, trong đó khoảng 90% là doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). Tuy nhiên, phần lớn vẫn vận hành theo mô hình truyền thống: gọi điện, email, Excel và giấy tờ thủ công. Điều này không chỉ làm giảm năng suất mà còn khiến quá trình phối hợp giữa các bên trong chuỗi cung ứng trở nên rời rạc, thiếu liên kết và minh bạch.

Chính vì vậy, việc ứng dụng các nền tảng kết nối vận tải – đóng vai trò trung gian số hóa quy trình điều phối, giao nhận và giám sát vận hành – đang ngày càng trở nên quan trọng. Một số nền tảng tiên phong tại Việt Nam đã chứng minh hiệu quả thực tiễn và tạo ra mô hình mẫu cho thị trường.

Bài học từ các nền tảng trong nước: Nâng cao hiệu suất và minh bạch

Tại Việt Nam, một số startup công nghệ logistics đã và đang xây dựng nền tảng kết nối vận tải theo mô hình “Uber cho xe tải” hoặc “Booking.com cho logistics”. Những nền tảng này đóng vai trò cầu nối giữa chủ hàng, nhà vận chuyển và các đối tác logistics trung gian, tạo nên một hệ sinh thái kết nối liên tục theo thời gian thực.

Ví dụ điển hình là Abivin, startup Việt Nam giành giải nhất cuộc thi Startup World Cup 2019, đã phát triển hệ thống tối ưu tuyến đường và lập kế hoạch giao hàng thông minh. Giải pháp của họ giúp doanh nghiệp giảm đến 20–30% quãng đường vận chuyển, tối ưu hóa năng lực phương tiện và thời gian vận hành.

Một nền tảng khác – LOGIVAN, được biết đến là chợ vận tải trực tuyến, đã kết nối hàng chục nghìn tài xế xe tải với các chủ hàng thông qua app và web. LOGIVAN công bố rằng họ đã giúp các doanh nghiệp giảm đến 30% tỷ lệ xe chạy rỗng, đồng thời rút ngắn thời gian tìm xe từ vài giờ xuống chỉ còn vài phút.

Cùng với đó, các doanh nghiệp lớn như Gemadept, Saigon Newport, VIMC cũng đang đầu tư mạnh vào hạ tầng số, hệ thống TMS (Transport Management System), WMS (Warehouse Management System), và kết nối dữ liệu thời gian thực giữa kho bãi, xe vận tải và cảng.

Kinh nghiệm quốc tế: Công nghệ làm thay đổi cục diện ngành

Trên thế giới, các nền tảng công nghệ logistics đang tạo nên sự đột phá, đặc biệt tại Trung Quốc, Mỹ và châu Âu. Các công ty như Convoy, Flexport, Freightos, Project44 là minh chứng cho cách công nghệ định hình lại ngành logistics:

• Flexport (Mỹ) là một nền tảng giao nhận vận tải tích hợp (freight forwarding) sử dụng dữ liệu thời gian thực và dashboard trực quan để giúp các công ty theo dõi đơn hàng xuyên biên giới. Năm 2022, Flexport đạt định giá hơn 8 tỷ USD sau khi nhận đầu tư từ SoftBank và Andreessen Horowitz.

• Project44 (Mỹ) phát triển nền tảng visibility platform, giúp theo dõi vị trí và tình trạng hàng hóa từ đầu đến cuối chuỗi cung ứng. Họ đang phục vụ hơn 1.000 công ty toàn cầu, trong đó có Unilever và Amazon.

• Manbang Group (Trung Quốc), thường được gọi là “Uber cho xe tải Trung Quốc”, đã kết nối hơn 10 triệu tài xế với hơn 5 triệu chủ hàng. Với cơ chế đấu giá tự động, AI đề xuất xe phù hợp, Manbang giúp giảm đáng kể tỷ lệ xe chạy rỗng và chi phí logistics tại Trung Quốc.

Những bài học từ quốc tế cho thấy: thành công trong chuyển đổi số logistics không chỉ nằm ở phần mềm, mà quan trọng hơn là xây dựng được mạng lưới đối tác tin cậy, tiêu chuẩn hóa dữ liệu và tối ưu hành vi vận hành dựa trên phân tích dữ liệu lớn.

Thách thức cho các doanh nghiệp SME tại Việt Nam

Tuy tiềm năng rõ ràng, việc ứng dụng các nền tảng số trong vận hành logistics vẫn còn đối mặt nhiều rào cản:

• Thiếu kiến thức và nguồn lực kỹ thuật để triển khai hệ thống

• Tâm lý e ngại thay đổi, quen với cách làm thủ công

• Khó tích hợp dữ liệu giữa các bộ phận, hệ thống và đối tác bên ngoài

• Chi phí ban đầu (phần mềm, đào tạo, triển khai) dù nhỏ nhưng vẫn là trở ngại với doanh nghiệp vừa và nhỏ

Theo khảo sát của Vietnam Logistics Research and Development Institute, năm 2022 có chỉ khoảng 38% doanh nghiệp logistics SME tại Việt Nam từng áp dụng ít nhất một giải pháp chuyển đổi số vào vận hành, chủ yếu mới dừng ở việc sử dụng phần mềm kế toán hoặc phần mềm quản lý đơn hàng đơn giản.

Lộ trình gợi ý cho doanh nghiệp SME bắt đầu chuyển đổi số

Đối với các doanh nghiệp chưa từng ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số không nên là “một cuộc cách mạng” mà cần bắt đầu từ những bước nhỏ, thiết thực và có thể đo lường được:

1. Bắt đầu từ số hóa dữ liệu đơn hàng, phương tiện, tài xế: Thay vì ghi chép tay hoặc Excel, sử dụng phần mềm đơn giản hoặc các nền tảng miễn phí như Google Form, app logistics cơ bản.

2. Tìm kiếm nền tảng kết nối vận tải phù hợp quy mô.

3. Từng bước số hóa quy trình điều phối – vận hành – chứng từ: Ưu tiên các bước tạo giá trị cao như lên lịch giao hàng, theo dõi vị trí xe, xác nhận POD (Proof of Delivery) điện tử.

4. Tập huấn cho đội ngũ vận hành và tài xế: Đảm bảo mọi người hiểu rõ cách sử dụng app, thao tác cơ bản và tuân thủ tiêu chuẩn dữ liệu.

5. Đo lường hiệu quả sau 3–6 tháng: So sánh tỷ lệ xe rỗng, thời gian điều phối, chi phí nhiên liệu, sai sót giao hàng… để đánh giá lợi ích thực tế.

Kết luận: Tương lai nằm trong kết nối và minh bạch

Chuyển đổi số trong logistics không phải là mục tiêu xa vời mà là con đường tất yếu nếu doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển bền vững. Những nền tảng kết nối vận tải tiên phong tại Việt Nam và thế giới đã cho thấy mô hình này khả thi và tạo giá trị thật sự.

Với sự hỗ trợ từ công nghệ, doanh nghiệp logistics – đặc biệt là nhóm SME – có thể giảm phụ thuộc vào cách làm truyền thống, nâng cao tính minh bạch, hiệu suất vận hành và khả năng phục vụ khách hàng.

Chìa khóa là bắt đầu từng bước nhỏ, nhưng kiên định và nhất quán, để từng phần của chuỗi cung ứng được kết nối và số hóa, tạo thành một mạng lưới vận hành hiện đại, hiệu quả và linh hoạt hơn bao giờ hết.