Hao hụt vật liệu xây dựng khi vận chuyển bằng sà lan: nguyên nhân, mức chấp nhận và cách xử lý

Hao hụt vật liệu là nỗi lo thường trực của không ít chủ trạm trộn và nhà thầu khi đặt đá xây dựng qua đường thủy: đá xuất bến bao nhiêu tấn, về tới bến nhận có đúng bấy nhiêu hay không, và nếu chênh lệch thì đâu là mức chấp nhận được, đâu là dấu hiệu bất thường cần làm rõ. Với các lô hàng vận chuyển bằng sà lan — nơi hành trình có thể kéo dài nhiều giờ qua nhiều khúc sông — nỗi lo này càng lớn hơn so với vận chuyển đường bộ cự ly ngắn.

Bài viết hệ thống lại nguyên nhân phổ biến gây hao hụt vật liệu, cách phân biệt hao hụt tự nhiên trong giới hạn chấp nhận được với thất thoát cần truy vấn, và quy trình đối chiếu mà nhà thầu nên yêu cầu khi làm việc với đơn vị vận chuyển đường thủy.

Bối cảnh: hao hụt vật liệu ảnh hưởng thế nào đến tiến độ và chi phí công trình

Khi các dự án hạ tầng và trạm trộn bê tông tại ĐBSCL ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung đá xây dựng từ Đồng Nai vận chuyển qua đường thủy, khối lượng mỗi chuyến hàng đường dài cũng lớn hơn — một sà lan phổ biến hiện nay chở từ 700 đến 1.500 tấn mỗi chuyến. Chỉ cần sai lệch 1% trong khâu cân đo, một chuyến hàng 1.000 tấn đã có thể chênh lệch tới 10 tấn — đủ để gây tranh cãi giữa hai bên nếu không có chứng từ đối chiếu rõ ràng.

Với tần suất vận chuyển hàng chục nghìn mét khối đá mỗi tháng trên mạng lưới đối tác sà lan tại khu vực này, việc kiểm soát hao hụt không còn là vấn đề kỹ thuật đơn lẻ của từng chuyến hàng, mà là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và chi phí vận hành lâu dài giữa nhà cung ứng và nhà thầu.

Hao hụt vật liệu là gì và mức chấp nhận theo thực tế vận chuyển

Hao hụt vật liệu, hiểu đơn giản, là phần chênh lệch giữa khối lượng ghi nhận lúc xuất bến (cân tại mỏ) và khối lượng thực nhận tại điểm giao hàng (cân hoặc đo mớn nước tại bến). Phần chênh lệch này không đồng nghĩa với việc “mất hàng” — phần lớn xuất phát từ độ ẩm tự nhiên của đá khi bốc lên (đá ướt nặng hơn khi cân lúc xuất bến, nhẹ bớt khi khô đi trong quá trình vận chuyển) và sai số cơ học không thể loại bỏ hoàn toàn giữa hai lần cân tại hai địa điểm khác nhau.

Trong một chuyến thực tế được đội ngũ CargoOn ghi nhận, sà lan chở 820 tấn đá 1×2 lúc xuất bến; khi đo mớn nước và cân đối chiếu tại điểm nhận, khối lượng còn lại là 812 tấn — chênh lệch 8 tấn, tương đương khoảng 1% tổng khối lượng lô hàng. Đây là mức hao hụt được xem là nằm trong giới hạn hao hụt tự nhiên thường gặp của ngành vận tải vật liệu rời, với điều kiện con số chênh lệch phải được đo đạc, ghi nhận và có chữ ký xác nhận của cả hai bên tại thời điểm giao nhận — không chỉ dựa vào ước lượng bằng mắt.

Điều nhà thầu cần lưu ý không phải là con số hao hụt tuyệt đối bằng 0 — điều này gần như không khả thi với vận tải vật liệu rời đường dài — mà là việc mức hao hụt có được đo đạc minh bạch và có căn cứ đối chiếu hay không.

3 nguyên nhân phổ biến gây hao hụt vật liệu khi vận chuyển bằng sà lan

1. Sai số giữa hai lần cân. Cân tại mỏ và thiết bị đo tại bến nhận thường thuộc hai đơn vị khác nhau, không được hiệu chuẩn đồng bộ cùng thời điểm — dẫn đến chênh lệch nhỏ dù khối lượng thực tế không đổi.

2. Thất thoát trong quá trình bốc dỡ. Đá có thể rơi vãi ngoài khoang chứa trong lúc múc lên sà lan tại mỏ hoặc lúc đổ xuống tại bến nhận, đặc biệt khi thời tiết mưa hoặc sóng lớn làm ảnh hưởng thao tác cẩu.

3. Không cân đối chiếu tại cả hai đầu. Đây là nguyên nhân dễ dẫn đến tranh chấp nhất — nếu chỉ có một lần cân duy nhất (hoặc tại mỏ, hoặc tại bến), sẽ không có căn cứ để xác định chênh lệch thực sự đến từ hao hụt tự nhiên hay từ khâu nào trong hành trình.

Vì sao vận chuyển vật liệu bằng sà lan dễ bị nghi ngờ hao hụt hơn đường bộ

Một chuyến sà lan chở vật liệu từ Đồng Nai về các tỉnh ĐBSCL có thể mất nhiều giờ, thậm chí cả ngày di chuyển qua nhiều khúc sông, phụ thuộc vào con nước và tĩnh không cầu dọc tuyến — khác hẳn với một chuyến xe tải vài giờ trên đường bộ có thể kiểm tra giữa đường. Trong khoảng thời gian dài đó, nếu không có cơ chế theo dõi và đối chiếu rõ ràng, nhà thầu gần như không có cách nào xác minh khối lượng hàng còn nguyên vẹn cho đến khi sà lan cập bến — đây là lý do vận chuyển vật liệu đường thủy dễ bị nghi ngờ hao hụt hơn, dù trên thực tế mức hao hụt trung bình không nhất thiết cao hơn đường bộ.

Cách CargoOn.vn kiểm soát hao hụt vật liệu qua từng chuyến hàng

Để hạn chế tối đa tranh chấp về hao hụt, CargoOn.vn áp dụng nguyên tắc đối chiếu tại cả hai đầu cho mọi chuyến hàng: cấp phiếu cân mỏ gốc trước khi sà lan rời bến, sau đó đo mớn nước và lập biên bản giao nhận có chữ ký xác nhận của cả thuyền trưởng và nhân viên tại điểm nhận — kể cả khi sà lan cập bến vào giữa đêm. Cách đo mớn nước được thực hiện tại 4 điểm (mũi trái, mũi phải, lái trái, lái phải), lấy trung bình rồi đối chiếu với vạch dấu mớn nước trên thân sà lan để tính ra tải trọng thực tế.

Với quy mô vận chuyển hàng chục nghìn mét khối vật liệu mỗi tháng qua mạng lưới hơn 300 đối tác sà lan tại khu vực Đồng Nai – ĐBSCL, việc chuẩn hóa quy trình cân đối chiếu 2 đầu giúp cả CargoOn.vn và nhà thầu có căn cứ rõ ràng ngay khi phát sinh chênh lệch, thay vì tranh cãi dựa trên ước lượng sau khi hàng đã về tới công trình. Tham khảo thêm về dịch vụ cung ứng đá xây dựng hoặc cách phân biệt các loại đá theo hạng mục trong bài cẩm nang chọn đá xây dựng theo hạng mục công trình đã đăng trước đó.

Khuyến nghị cho nhà thầu khi làm việc với đơn vị vận chuyển sà lan

• Luôn yêu cầu phiếu cân tại mỏ trước khi hàng xuất bến, không chỉ nhận báo số miệng.
• Yêu cầu biên bản đo mớn nước hoặc cân đối chiếu tại điểm nhận, có chữ ký của cả hai bên.
• Ghi rõ trong hợp đồng mức hao hụt tự nhiên được hai bên chấp nhận, tránh để khoảng trống dẫn đến tranh cãi sau này.
• Đối chiếu chênh lệch ngay tại thời điểm giao nhận, không chờ đến khi thi công mới phát hiện thiếu hụt.

Việc vận chuyển hàng hóa khối lượng lớn qua đường thủy nội địa tại Việt Nam cũng đang từng bước được chuẩn hóa về mặt quản lý nhà nước, theo các quy định hiện hành của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam — đây cũng là cơ sở để các đơn vị vận chuyển xây dựng quy trình đối chiếu khối lượng minh bạch hơn cho từng chuyến hàng.

Nếu cần tư vấn quy trình cân đối chiếu cho lô hàng cụ thể, có thể liên hệ trực tiếp CargoOn.vn để được hỗ trợ trước khi đặt chuyến.

Nguồn tham khảo: Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (vinamarine.gov.vn), dữ liệu vận hành nội bộ CargoOn.vn.

CargoOn.vn – Giải pháp thủy vận tải nội địa & Cung ứng đá xây dựng miền Tây Website: cargoon.vn | Hotline: 028.9999.5989 | Email: hotro@cargoon.vn