Toàn Cảnh Thị Trường Vận Tải Đường Bộ: Cơ Hội, Thách Thức và Xu Hướng Phát Triển

1. Mở đầu: Tại sao vận tải đường bộ vẫn là xương sống của logistics Việt Nam?

Trong suốt quá trình phát triển kinh tế – xã hội tại Việt Nam, ngành vận tải nói chung và vận tải đường bộ nói riêng luôn giữ vai trò then chốt trong việc thúc đẩy lưu thông hàng hóa, kết nối chuỗi cung ứng và hỗ trợ sản xuất – tiêu dùng. Dù nền kinh tế ngày càng mở cửa và các loại hình vận tải khác như đường thủy, đường sắt, hàng không đã có bước phát triển đáng kể, vận tải đường bộ vẫn chiếm lĩnh tỷ trọng áp đảo trong cơ cấu ngành vận tải.

Theo thống kê từ Tổng cục Thống kê, trong năm 2024, vận tải hàng hóa đường bộ chiếm tới 74,8% tổng khối lượng vận tải hàng hóa, cao hơn hẳn so với đường thủy nội địa (19,93%) và đường biển (5,06%). Trong lĩnh vực vận tải hành khách, tỷ trọng này còn ấn tượng hơn: vận tải đường bộ chiếm đến 91,57% tổng lượt hành khách.

Điều này không chỉ phản ánh vai trò không thể thay thế của vận tải đường bộ, mà còn cho thấy mức độ phụ thuộc cao của toàn bộ chuỗi cung ứng trong nước vào mạng lưới giao thông đường bộ. Vậy đâu là nguyên nhân khiến phương thức vận tải này vẫn chiếm ưu thế?

• Tính linh hoạt vượt trội: Vận tải đường bộ có thể tiếp cận trực tiếp từ điểm gửi đến điểm nhận, không cần hạ tầng trung gian như cảng hay ga.

• Chi phí đầu tư ban đầu tương đối thấp so với các loại hình như đường sắt hoặc hàng không.

• Phù hợp với phân phối đa điểm, đặc biệt trong thương mại điện tử và bán lẻ.

• Hạ tầng ngày càng hoàn thiện, với nhiều tuyến cao tốc, quốc lộ đang và đã đi vào khai thác.

2. Những con số biết nói: Tăng trưởng mạnh mẽ hậu đại dịch

Sau giai đoạn khó khăn do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, ngành vận tải đường bộ Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng trong năm 2024:

• Khối lượng hàng hóa vận chuyển đạt hơn 2.420 triệu tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm trước.

• Trong tháng 1/2025, riêng lượng hàng hóa vận chuyển đường bộ đã tăng gần 13% so với tháng 1/2024 (theo Bộ Giao thông Vận tải).

• Tổng doanh thu ngành logistics, trong đó vận tải đường bộ chiếm phần lớn, đạt gần 486 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2024.

Không chỉ tăng về sản lượng, ngành còn có sự mở rộng đáng kể về quy mô doanh nghiệp và phương tiện. Đến cuối năm 2024, Việt Nam có hơn 54.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vận tải hàng hóa bằng đường bộ, với số lượng phương tiện thương mại vượt mốc 1 triệu xe.

3. Những động lực thúc đẩy sự tăng trưởng mạnh mẽ

a. Đầu tư công vào hạ tầng giao thông: Bệ đỡ phát triển dài hạn

Một trong những yếu tố nền tảng giúp ngành vận tải đường bộ duy trì được đà tăng trưởng bền vững chính là sự đầu tư bài bản vào hạ tầng giao thông của Chính phủ. Đến năm 2025, mục tiêu hoàn thành 3.000 km đường cao tốc được xem là bước đột phá chiến lược, kết nối các vùng kinh tế trọng điểm với nhau và rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển.

Một số tuyến cao tốc quan trọng đã đi vào vận hành gồm:

• Cao tốc Mai Sơn – Quốc lộ 45

• Quốc lộ 45 – Nghi Sơn

• Nghi Sơn – Diễn Châu

• Mỹ Thuận – Cần Thơ

Các dự án này không chỉ giảm áp lực cho Quốc lộ 1A mà còn mở ra cơ hội phát triển logistics tại các địa phương, thúc đẩy dịch chuyển chuỗi cung ứng đến các vùng mới.

b. Bùng nổ thương mại điện tử – Động lực nhu cầu logistics đầu cuối

Không thể không nhắc đến sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, với quy mô thị trường đạt khoảng 22 tỷ USD năm 2024 và dự kiến đạt 63 tỷ USD vào năm 2030, theo dự báo từ Google, Temasek và Bain & Company.

Với hàng triệu đơn hàng mỗi ngày, các nền tảng TMĐT như Shopee, Lazada, Tiki, TikTok Shop… đều cần các đối tác vận tải đường bộ uy tín để xử lý giao hàng nhanh (same-day hoặc next-day delivery). Do đó, nhu cầu về dịch vụ last-mile delivery, vận chuyển liên tỉnh, trung tâm phân phối (fulfillment) và kho trung chuyển tăng lên chưa từng có.

c. Phát triển logistics và hệ thống kho bãi

Theo thống kê từ CBRE, tổng nguồn cung kho xưởng xây sẵn trên cả nước đạt 15,1 triệu m², tăng 31% so với năm 2023, với khu vực phía Nam chiếm tỷ trọng lớn và tỷ lệ lấp đầy đạt tới 80%.

Các trung tâm logistics ngày càng hiện đại, tích hợp chức năng lưu kho – phân loại – đóng gói – vận chuyển, trở thành hậu phương vững chắc cho ngành vận tải đường bộ.

4. Doanh nghiệp vận tải đường bộ: Cơ hội bứt phá và bài toán quy mô

Mặc dù thị trường vận tải đường bộ đang phát triển nhanh chóng, nhưng đa số doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp những rào cản nhất định:

• Đa phần là doanh nghiệp nhỏ lẻ, quy mô chỉ từ 3–10 xe.

• Thiếu đầu tư vào công nghệ như phần mềm quản lý đội xe (fleet management), giám sát hành trình, quản lý chi phí nhiên liệu.

• Không đủ khả năng ký hợp đồng dài hạn với các tập đoàn lớn do thiếu hệ thống tiêu chuẩn dịch vụ đồng nhất.

Tuy nhiên, đây cũng chính là thời điểm vàng để tái cấu trúc và mở rộng quy mô hoạt động. Nhiều doanh nghiệp đã mạnh dạn áp dụng công nghệ, đầu tư vào xe tải tiêu chuẩn Euro 5, nâng cấp hệ thống định vị và quản lý tài xế theo thời gian thực, đồng thời liên kết hoặc sáp nhập để tạo thành các liên minh vận tải có quy mô vùng hoặc toàn quốc.

5. Những thách thức cần vượt qua để phát triển bền vững

Không thể phủ nhận tiềm năng tăng trưởng lớn, nhưng thị trường vận tải đường bộ vẫn đối mặt với một số thách thức:

• Chi phí logistics cao (ước tính khoảng 16,8% GDP) – trong đó vận tải đường bộ chiếm phần lớn do giá nhiên liệu, phí BOT, và khấu hao phương tiện.
• Cạnh tranh gay gắt về giá khiến biên lợi nhuận bị bào mòn, đặc biệt giữa các doanh nghiệp nhỏ.
• Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là tài xế xe tải nặng và nhân viên vận hành logistics chuyên sâu.
• Áp lực giảm phát thải carbon trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

6. Xu hướng phát triển đến năm 2030

a. Chuyển đổi số toàn diện trong vận hành

Công nghệ sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt. Doanh nghiệp vận tải sẽ đầu tư nhiều hơn vào:

• Hệ thống quản lý vận tải (TMS) để tối ưu tuyến đường, giảm rỗng.

• AI và dữ liệu lớn giúp dự báo nhu cầu vận chuyển, phân tích hành trình.

• Ứng dụng theo dõi đơn hàng trực tuyến giúp tăng trải nghiệm khách hàng.

b. Vận tải xanh và xu hướng ESG

Sử dụng xe điện hoặc xe sử dụng khí LNG, quản lý tiêu hao nhiên liệu và đào tạo tài xế lái xe tiết kiệm sẽ trở thành tiêu chuẩn trong tương lai gần, đặc biệt với các đối tác toàn cầu yêu cầu cam kết ESG.

c. Đa dạng hóa dịch vụ logistics

Doanh nghiệp không chỉ cung cấp vận tải đơn thuần, mà còn phát triển dịch vụ 3PL, 4PL, bao gồm:

• Quản lý kho hàng
• Phân phối theo đơn hàng TMĐT
• Vận chuyển lạnh, hàng dễ vỡ, hoặc theo lịch trình định kỳ

7. Gợi ý chiến lược cho doanh nghiệp trong ngành

Để tận dụng tốt các cơ hội từ thị trường, doanh nghiệp vận tải đường bộ cần lưu ý:

• Tối ưu hóa vận hành bằng công nghệ: Hệ thống giám sát hành trình, báo cáo chi phí, định tuyến thông minh.

• Đầu tư vào đội xe tiêu chuẩn hóa, sử dụng xe có tải trọng phù hợp với luồng hàng.

• Tham gia liên minh vận tải để chia sẻ nguồn lực, tăng khả năng cạnh tranh khi tham gia đấu thầu các dự án lớn.

• Phát triển nguồn nhân lực: Không chỉ tài xế mà cả đội ngũ điều hành logistics có chuyên môn cao.

• Chuẩn hóa chất lượng dịch vụ, áp dụng SLA rõ ràng, minh bạch quy trình với khách hàng.

8. Kết luận

Vận tải đường bộ là mạch máu quan trọng kết nối hàng hóa, con người và kinh tế Việt Nam. Với tiềm năng lớn, tốc độ tăng trưởng mạnh, cùng những chuyển động từ công nghệ và hạ tầng, ngành này được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống logistics quốc gia.

Tuy nhiên, để giữ vững lợi thế và phát triển bền vững, các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, đổi mới mô hình quản trị và khai thác hiệu quả cơ hội đến từ thị trường và công nghệ.