Tài công mới ra nghề: lộ trình chứng chỉ theo TT 71/2026/TT-BXD cho sà lan miền Tây
Từ 15/11/2026, Thông tư 71/2026/TT-BXD thay quy định cũ về thi, cấp, chuyển đổi bằng và chứng chỉ chuyên môn. Đối tượng là thuyền viên và người lái phương tiện thủy nội địa. Với người mới vào nghề tài công trên sà lan miền Tây, đây là bản đồ đường đi. Lộ trình bắt đầu từ chứng chỉ đầu tiên và kết thúc ở bằng thuyền trưởng, máy trưởng.
Bài này tổng hợp từ toàn văn thông tư do Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đăng tải. Cụ thể, bài trả lời bốn câu hỏi: ai cấp, hồ sơ gồm gì, mất bao lâu, và hồ sơ làm dở trước 15/11 xử lý thế nào. Trong logistics đường thủy, đội tàu có thuyền viên đủ chứng chỉ giúp điều phối chuyến ổn định. Tuyến Đồng bằng sông Cửu Long cũng không ngoại lệ.
Tóm tắt nhanh
- Thông tư ký ngày 17/9/2026 và có hiệu lực từ 15/11/2026. Thông tư bãi bỏ Thông tư 40/2019/TT-BGTVT và Thông tư 38/2023/TT-BGTVT.
- Bằng thuyền trưởng có 4 hạng (T1 đến T4), bằng máy trưởng có 3 hạng (M1 đến M3). Chứng chỉ chuyên môn gồm huấn luyện an toàn cơ bản, thủy thủ, thợ máy và lái phương tiện. Ngoài ra còn các chứng chỉ chuyên môn đặc biệt.
- Hồ sơ nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc hình thức điện tử. Bản điện tử có giá trị pháp lý như bản giấy.
- Cấp, chuyển đổi bằng: 5 ngày làm việc kể từ khi hồ sơ hợp lệ và đã nộp phí. Cấp bằng sau kỳ thi: 10 ngày làm việc kể từ ngày có quyết định công nhận kết quả.
- Khóa đào tạo và hồ sơ tiếp nhận trước 15/11/2026 vẫn thực hiện theo Thông tư 40/2019/TT-BGTVT.
Các loại bằng và chứng chỉ bạn sẽ gặp
Thông tư chia thành hai nhóm. Dân trong nghề thường gọi nhóm thứ nhất là “bằng”, nhóm thứ hai là “chứng chỉ”:
- Giấy chứng nhận khả năng chuyên môn (GCNKNCM): thuyền trưởng có 4 hạng, từ hạng nhất (T1) đến hạng tư (T4). Máy trưởng có 3 hạng, từ hạng nhất (M1) đến hạng ba (M3).
- Chứng chỉ chuyên môn (CCCM): huấn luyện an toàn cơ bản. Chứng chỉ nghiệp vụ gồm thủy thủ, thợ máy, lái phương tiện. Chứng chỉ chuyên môn đặc biệt gồm điều khiển phương tiện cao tốc và điều khiển phương tiện đi ven biển. Ngoài ra còn các chứng chỉ an toàn làm việc. Phạm vi gồm phương tiện đi ven biển, chở xăng dầu, chở hóa chất và chở khí hóa lỏng.
Thông tư xác định phương tiện đi ven biển là phương tiện mang cấp VR-SB. Cấp tàu ghi trên giấy đăng kiểm quyết định phương tiện của bạn có thuộc nhóm này hay không.
Lộ trình 4 bước cho người mới ra nghề
- Bắt đầu từ chứng chỉ nghiệp vụ. Thủy thủ hoặc thợ máy: đủ 16 tuổi nếu công suất máy dưới 90 cv. Nếu máy từ 90 cv trở lên, bạn phải đủ 18 tuổi. Lái phương tiện: đủ 18 tuổi.
- Tích lũy thời gian đảm nhiệm chức danh. Chủ phương tiện là người xác nhận thời gian làm việc. Chủ phương tiện cũng chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung xác nhận. Vì vậy, hãy giữ hợp đồng và sổ ghi chép từ ngày đầu.
- Học và thi. Nộp hồ sơ tại cơ sở đào tạo, hoàn thành chương trình đào tạo tương ứng rồi dự thi. Một số trường hợp đã có chứng chỉ sơ cấp hoặc bằng chuyên ngành được dự thi ngay. Khi đó, bạn không phải học lại chương trình. Tuy nhiên, bạn phải hoàn thành thời gian thực tập theo quy định.
- Nhận bằng, nâng hạng. Khi cấp bằng hạng cao hơn, bằng hạng thấp liền kề hết hiệu lực. Người giữ bằng tự hủy bản chính của bằng cũ bằng cách cắt góc theo mẫu.
Điều kiện dự thi theo hạng
Mọi trường hợp đều cần bốn điều kiện chung (Điều 5). Thứ nhất, hoàn thành chương trình đào tạo tương ứng, trừ một số trường hợp thông tư cho miễn học. Thứ hai, đủ tuổi và đủ thời gian đảm nhiệm chức danh hoặc thực tập, tính đến ngày ra quyết định thành lập Hội đồng thi. Thứ ba, có giấy khám sức khỏe còn hiệu lực. Thứ tư, có bằng nền còn thời hạn khi thi lên hạng.
Hồ sơ dự học, thi gồm những gì
Nộp 01 bộ tại cơ sở đào tạo, trực tiếp, qua bưu chính hoặc hình thức phù hợp khác (Điều 19):
- Đơn đề nghị theo Phụ lục XIV của thông tư, bản chính hoặc biểu mẫu điện tử.
- 02 ảnh chân dung màu cỡ 2×3 cm, nền trắng, chụp không quá 6 tháng, hoặc bản điện tử.
- Giấy khám sức khỏe do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền cấp. Giấy này cần nộp khi không khai thác được cơ sở dữ liệu dùng chung.
- Giấy tờ chứng nhận bằng, chứng chỉ đang có, kèm tài liệu chứng minh đủ điều kiện dự học, thi. Nộp trực tiếp thì xuất trình bản chính. Gửi bưu chính thì dùng bản sao công chứng. Nộp online thì dùng bản điện tử.
Hồ sơ cấp, chuyển đổi bằng (Điều 20) có thành phần tương tự, nộp tại cơ quan có thẩm quyền cấp. Khi dự thi và nhận bằng, bạn phải xuất trình giấy tờ tùy thân. Giấy tờ gồm căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc hộ chiếu.
Kỳ thi gồm những gì
- Lý thuyết tổng hợp: trắc nghiệm trên máy tính, 30 câu, tối đa 45 phút; đúng từ 25 câu trở lên là đạt.
- Lý thuyết chuyên môn: vấn đáp, tối đa 45 phút, trong đó chuẩn bị không quá 30 phút.
- Thực hành: thuyền trưởng hạng tư thi tối đa 45 phút, hạng ba 60 phút. Hạng nhì thi tối đa 90 phút, hạng nhất 120 phút. Thủy thủ, lái phương tiện và chứng chỉ chuyên môn đặc biệt thi tối đa 30 phút. Máy trưởng và thợ máy không thi thực hành.
- Bảo lưu: người đã được xét đủ điều kiện dự thi được bảo lưu kết quả 15 tháng. Môn đã đạt được bảo lưu. Thí sinh được thi lại tối đa 2 lần trong 12 tháng. Quá thời gian đó, phải học và thi lại chương trình tương ứng.
Ai cấp bằng, nộp ở đâu
- Sở Xây dựng: tổ chức thi, quyết định công nhận kết quả thi, cấp và chuyển đổi bằng thuyền trưởng, máy trưởng các hạng. Sở cũng cấp chứng chỉ điều khiển phương tiện đi ven biển. Phạm vi là học viên học tại cơ sở đào tạo trên địa bàn quản lý.
- Cơ sở đào tạo: tổ chức thi, cấp và chuyển đổi các chứng chỉ chuyên môn còn lại. Hai loại ngoại lệ là chứng chỉ điều khiển phương tiện đi ven biển và chứng chỉ lái phương tiện.
- Chứng chỉ lái phương tiện: thuộc cơ quan có thẩm quyền theo khoản 3 Điều 35 Luật Giao thông đường thủy nội địa. Riêng cơ sở đào tạo vẫn được cấp loại này đến hết 30/6/2027.
- Nguyên tắc: cơ quan nào cấp thì cơ quan đó xét cấp, chuyển đổi. Với bằng do nơi khác cấp, cơ quan nhận hồ sơ gửi văn bản xác minh khi không khai thác được cơ sở dữ liệu thuyền viên. Chỉ khi thông tin chính xác thì mới cấp, chuyển đổi.
Hồ sơ và khóa học nhận trước 15/11/2026
- Khóa đào tạo và hồ sơ tiếp nhận trước 15/11/2026 tiếp tục theo Thông tư 40/2019/TT-BGTVT. Các thông tư sửa đổi cũng tiếp tục áp dụng (Điều 29).
- Chứng chỉ điều khiển phương tiện đi ven biển: điều kiện dự kiểm tra cũ áp dụng đến hết 30/6/2027. Từ 01/7/2027, áp dụng thông tư mới.
- Bằng thuyền trưởng hạng nhất, máy trưởng hạng nhất: điều kiện dự thi theo quy định cũ tiếp tục đến hết 31/12/2027.
Chủ sà lan có phần việc gì
Thông tư không chỉ nói về người đi thi. Chủ phương tiện và doanh nghiệp vận tải thủy nội địa có ba trách nhiệm (Điều 30):
- Tạo điều kiện để học viên, thuyền viên được làm việc, thực hành, thực tập trên phương tiện.
- Xác nhận đầy đủ thời gian làm việc, chức danh, thực hành, thực tập. Chủ phương tiện chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung xác nhận.
- Phối hợp với cơ sở đào tạo để tập huấn an toàn cơ bản cho người làm việc trên phương tiện.
Về phía người học, thí sinh phải kê khai đầy đủ, trung thực, kèm tài liệu minh chứng hợp pháp. Với đội tàu, nên làm sớm hai việc. Việc thứ nhất là lập danh sách thuyền viên từng sà lan, gồm họ tên, chức danh, loại bằng, chứng chỉ đang giữ. Việc thứ hai là lưu lại ngày bắt đầu làm của từng người.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu tuổi được thi chứng chỉ thủy thủ, thợ máy? Đủ 16 tuổi nếu máy dưới 90 cv. Đủ 18 tuổi nếu máy từ 90 cv trở lên.
Bằng thuyền trưởng quá hạn 5 tháng có phải học lại không? Không phải học lại. Quá hạn từ 3 đến dưới 9 tháng thì thi lại lý thuyết. Điều kiện là bằng có dữ liệu tại cơ quan cấp (Điều 17).
Nộp hồ sơ online được không? Được. Thông tư nêu rõ hình thức nộp qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến. Hồ sơ và kết quả bản điện tử có giá trị pháp lý như bản giấy.
Máy trưởng, thợ máy có thi thực hành không? Không. Hai nhóm này chỉ thi lý thuyết.
Thi trắc nghiệm bao nhiêu câu, đạt khi nào? 30 câu, tối đa 45 phút, đúng từ 25 câu trở lên là đạt.
Chuẩn bị sớm để chạy tuyến ổn định
Ngoài bằng và chứng chỉ thuyền viên, phương tiện cũng cần giấy tờ còn hạn. Xem thêm đăng kiểm sà lan 2026: lịch trình và giấy tờ và thủ tục cấp phép đường thủy nội địa khu vực ĐBSCL để chuẩn bị chuyến trọn vẹn.
Tài công có bằng và chứng chỉ rõ ràng là một mắt xích chắc của chuỗi cung ứng đường thủy. CargoOn đang điều phối các chuyến sà lan lấy hàng tại Đồng Nai. Điểm giao gồm Kiên Giang, Đồng Tháp, Bạc Liêu và Cà Mau. Chủ sà lan và tài công chạy tuyến này, liên hệ bộ phận điều phối của CargoOn qua hotline hoặc email bên dưới để trao đổi.
Nguồn tham khảo:
Dữ liệu đối chiếu với toàn văn thông tư đến ngày 07/10/2026. Thông tư có thể được hướng dẫn thêm trước ngày hiệu lực. Vì vậy, bạn nên kiểm tra lại văn bản gốc. Bạn cũng nên xem hướng dẫn của Sở Xây dựng hoặc cơ sở đào tạo tại địa phương.
- Thông tư 71/2026/TT-BXD, toàn văn PDF (Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam)
- Trang văn bản Thông tư 71/2026/TT-BXD trên cổng của Cục
- Tra cứu cơ sở dữ liệu thuyền viên (Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam)
CargoOn.vn – Giải pháp thủy vận tải nội địa sà lan miền Tây
- Website: http://cargoon.vn
- Hotline: 028.9999.5989
- Email: hotro@cargoon.vn